Ngày cập nhật cuối cùng 03/04/2026 bởi Trần Kim Tuấn
Bảng quy cách thép hình là công cụ để tra nhanh kích thước, khối lượng và dải tiêu chuẩn của từng loại thép H, I, U, C trước khi bóc tách vật tư hoặc chốt đơn hàng. Khi đọc đúng bảng, bạn kiểm soát tốt hơn kích thước tiết diện, trọng lượng kg/m, mác thép, dung sai, và hạn chế sai số giữa hồ sơ thiết kế với hàng giao thực tế.
Bảng quy cách thép hình cần đọc những cột nào trước?
Muốn tra nhanh, hãy đọc theo thứ tự: ký hiệu tiết diện, kích thước hình học, kg/m, chiều dài cây và mác thép.
Đa số người mua mới chỉ nhìn tên thương mại như H200, I150 hoặc U100. Cách nhìn đó chưa đủ, vì cùng một tên gọi vẫn có thể khác chiều rộng cánh, độ dày bụng và độ dày cánh. Chênh vài milimet ở bụng hoặc cánh sẽ kéo theo chênh đáng kể về kg/m và năng lực chịu lực.
Với thép hình dùng cho kết cấu, bảng quy cách nên có ít nhất 5 nhóm dữ liệu: chiều cao tiết diện, bề rộng cánh hoặc bụng, chiều dày, chiều dài cây và khối lượng. Theo hệ tiêu chuẩn TCVN 7571 cho thép hình cán nóng, các phần riêng cho thép chữ U, chữ I, chữ H quy định về kích thước và đặc tính mặt cắt; còn các mác như SS400, A36, S235JR, S355JR thuộc nhóm tiêu chuẩn vật liệu riêng và không nên gộp thành một khái niệm.
Bảng dưới đây đủ để tra cứu nhanh các quy cách phổ biến hay gặp trong báo giá, hồ sơ shopdrawing và đơn đặt hàng:
| Loại thép hình | Quy cách danh nghĩa | Kích thước chính | Chiều dài cây | Khối lượng kg/m | Khối lượng kg/cây |
|---|---|---|---|---|---|
| H | H100x100x6x8 | 100 x 100 x 6 x 8 mm | 12 m | 17.20 | 206.40 |
| H | H150x150x7x10 | 150 x 150 x 7 x 10 mm | 12 m | 31.50 | 378.00 |
| H | H200x200x8x12 | 200 x 200 x 8 x 12 mm | 12 m | 50.50 | 606.00 |
| H | H300x300x10x15 | 300 x 300 x 10 x 15 mm | 12 m | 94.00 | 1128.00 |
| I | I150x75x5x7 | 150 x 75 x 5 x 7 mm | 6–12 m | 14.00 | 84.00–168.00 |
| I | I200x100x5.5×8 | 200 x 100 x 5.5 x 8 mm | 6–12 m | 21.30 | 127.80–255.60 |
| I | I244x175x7x11 | 244 x 175 x 7 x 11 mm | 6–12 m | 44.10 | 264.60–529.20 |
| U | U100x42x3.3 | 100 x 42 x 3.3 mm | 6 m | 5.17 | 31.02 |
| U | U120x50x4 | 120 x 50 x 4 mm | 6 m | 6.92 | 41.52 |
| U | U150x75x6.5 | 150 x 75 x 6.5 mm | 12 m | 18.60 | 223.20 |
Bảng này phù hợp để bóc khối lượng sơ bộ. Khi ra lệnh mua hàng, vẫn cần đối chiếu lại catalogue nhà máy hoặc mill test certificate, vì cùng nhóm tiết diện nhưng nguồn hàng Nhật, Trung Quốc, Hàn Quốc hoặc châu Âu có thể khác dải dung sai và ký hiệu thương mại. Dữ liệu quy cách phổ biến trong bảng trên bám theo bộ dữ liệu tham khảo trong file đính kèm.
⚠️ Lưu ý: Tên gọi H200, I200 hay U100 chỉ là điểm bắt đầu. Không nên duyệt vật tư chỉ bằng “size miệng”, vì sai khác ở chiều dày bụng và chiều dày cánh có thể làm lệch toàn bộ khối lượng đặt hàng.
Có thể bạn quan tâm: Quy Cách Trọng Lượng Thép Hình I
Phân biệt H, I, U, C trong bảng quy cách thép hình ra sao?
Cách phân biệt nhanh nhất là nhìn hình học tiết diện và mục đích chịu lực chính của từng loại.
Thép H có cánh rộng và khá cân bằng với chiều cao tiết diện, nên thường được ưu tiên cho cột, dầm chính, khung nhà thép tiền chế và các vị trí cần độ ổn định tốt theo cả hai phương.
Thép I có bụng cao, cánh hẹp hơn H, nên cho hiệu quả tốt ở các cấu kiện làm việc như dầm đơn, xà chính, dầm đỡ sàn hoặc cầu công tác. Khi cần tối ưu theo nhịp dài và tải theo phương đứng, thép I thường là lựa chọn kinh tế hơn thép H cùng tầm ứng dụng.
Thép U phù hợp làm đà phụ, khung phụ, viền cửa mở, sườn gia cường, ray đỡ hoặc cấu kiện cần liên kết bulong, bản mã đơn giản. Thép C thường xuất hiện ở xà gồ, thanh phụ trợ, hệ giằng hoặc khung nhẹ. Điểm cần nhớ là U cán nóng và C tạo hình nguội không nên đọc chung một bảng, vì logic tiết diện và khả năng làm việc khác nhau.
Theo kinh nghiệm bóc tách kết cấu nhà xưởng, nhầm phổ biến nhất là lấy thép I thay cho H chỉ vì cùng chiều cao danh nghĩa. Với hai tiết diện đều “200”, mô men quán tính, độ rộng cánh và cách truyền lực sang bản mã chân cột khác nhau rõ rệt. Nếu đổi tiết diện mà không tính lại liên kết, chi phí gia công thường tăng nhanh hơn phần vật tư tiết kiệm được.
Một lỗi khác xảy ra ở bộ phận mua hàng là đọc U100 theo “chiều cao 100” rồi chốt đơn mà bỏ qua bề rộng cánh và độ dày. Trên thực tế, U100x42x3.3 và U100x50x5 có khối lượng chênh rất lớn. Chỉ cần sai 2–3 kg/m, với lô 300 cây dài 6 m, tổng sai lệch đã lên tới vài tấn.
Thép hình – Bảng tra trọng lượng thép hình tiêu chuẩn
Có thể bạn quan tâm: Tôn giả ngói là gì? Kích thước tiêu chuẩn và Bảng giá của tôn giả ngói
Mác thép và tiêu chuẩn nào hay đi cùng bảng quy cách?
Bảng quy cách cho biết hình học tiết diện; còn mác thép và tiêu chuẩn cho biết giới hạn sử dụng về cơ tính và phạm vi áp dụng.
Trong thực tế mua bán thép hình, ba nhóm mác xuất hiện rất nhiều là SS400, ASTM A36 và nhóm châu Âu S235JR, S275JR, S355JR. ASTM A36 là tiêu chuẩn cho thép kết cấu carbon dùng trong công trình cầu, nhà và các kết cấu hàn, bulong, tán; còn EN 10025 là bộ tiêu chuẩn áp dụng cho nhiều mác thép kết cấu cán nóng như S235, S275, S355. Tài liệu ngành thép Nhật cũng cho thấy SS400 là mác thuộc JIS G 3101 cho thép cán dùng trong kết cấu thông thường.
Điểm quan trọng là không nên dùng bảng quy cách để suy ra cơ tính. Hai cây thép cùng kích thước H200x200x8x12 có thể cùng kg/m, nhưng nếu một lô là SS400 và lô còn lại là S355JR thì mức chịu lực thiết kế, hồ sơ nghiệm thu và yêu cầu chứng chỉ vật liệu sẽ khác.
Nếu hồ sơ chỉ ghi “thép hình H200”, cần hỏi thêm ít nhất 3 mục trước khi đặt hàng:
* Mác thép yêu cầu trong thiết kế. * Tiêu chuẩn kích thước hoặc tiêu chuẩn sản xuất áp dụng. * Yêu cầu bề mặt: thép đen, sơn lót, mạ kẽm nhúng nóng hay gia công sẵn.
Theo kinh nghiệm làm hồ sơ cung ứng cho công trình công nghiệp, phần bị bỏ sót nhiều nhất không nằm ở kích thước mà ở chứng từ. Có lô hàng đúng size, đúng số lượng nhưng bị trả về vì mill test chỉ thể hiện tiêu chuẩn sản xuất, không khớp mác thép ghi trên hồ sơ phê duyệt vật liệu. Chi phí phát sinh lúc đó không chỉ là vận chuyển hai chiều mà còn là chậm tiến độ lắp dựng.
Có thể bạn quan tâm: Quy Cách, Trọng Lượng Hộp Vuông
Cách dùng bảng quy cách thép hình để bóc khối lượng chính xác
Bảng giá thép hình H, I, U, V đủ quy cách hôm nay mới cập nhật
Muốn bóc đúng, hãy lấy kg/m từ bảng, nhân chiều dài thực tế, rồi cộng hệ số hao hụt theo phương án gia công.
Sai số thường không đến từ phép nhân, mà đến từ việc lấy nhầm dòng trong bảng hoặc bỏ qua chiều dài thương mại 6 m và 12 m. Ví dụ, cần 40 thanh I200 dài 9 m, khối lượng theo mức 21.3 kg/m sẽ là 40 x 9 x 21.3 = 7,668 kg. Nhưng nếu thị trường chỉ có cây 12 m, phần dư cắt đầu mẩu sẽ làm hao hụt thực tế tăng lên.
Cách làm an toàn cho bộ phận mua hàng là tách khối lượng thành 3 lớp:
| Hạng mục kiểm tra | Cách tính | Ví dụ thực tế |
|---|---|---|
| Khối lượng lý thuyết | kg/m x tổng mét dài thiết kế | I200: 21.3 x 360 m = 7,668 kg |
| Khối lượng đặt hàng | theo chiều dài cây thương mại 6 m hoặc 12 m | 40 thanh x 12 m x 21.3 = 10,224 kg nếu mua nguyên cây |
| Hao hụt gia công | cắt, khoan, nắn, đầu thừa, cong vênh | thường tính riêng theo sơ đồ nesting và biện pháp thi công |
Sự khác nhau giữa “khối lượng lý thuyết” và “khối lượng đặt hàng” là phần nhiều đội mua hàng đánh giá thiếu. Với công trình có nhiều thanh ngắn, thép U và thép C bị cắt nhiều vị trí, phần đầu thừa có thể làm chênh ngân sách đáng kể nếu không tối ưu sơ đồ cắt trước khi đặt.
Theo yêu cầu thiết kế kết cấu thép trong hệ tiêu chuẩn xây dựng Việt Nam, độ an toàn chịu lực và khả năng sử dụng phải được kiểm soát bằng thiết kế, tính toán và tiêu chuẩn liên quan; không nên tự tăng bề dày hoặc đổi tiết diện chỉ để “cho chắc” mà chưa kiểm tra lại phương án kỹ thuật.
Có thể bạn quan tâm: Quy Cách Trọng Lượng Láp Nhôm
Khi nào cần kiểm tra lại bảng quy cách với nhà cung cấp?
Cần kiểm tra lại ngay khi hồ sơ có yêu cầu đặc biệt về tiêu chuẩn, dung sai, mạ kẽm hoặc xuất xứ.
Có 5 tình huống nên dừng lại để đối chiếu catalogue hoặc chứng chỉ trước khi ký đơn:
* Hồ sơ ghi S355JR hoặc Q345 nhưng báo giá chỉ ghi “thép đen”. * Cùng mã H200 nhưng báo giá từ hai nguồn chênh kg/cây bất thường. * Dự án yêu cầu mạ kẽm nhúng nóng sau gia công. * Cấu kiện phải uốn, khoan, tổ hợp hoặc hàn bản mã dày. * Công trình nghiệm thu theo bộ tiêu chuẩn hoặc xuất xứ cụ thể.
Trong thực tế hiện trường, thép giao về vẫn có thể “đúng bảng” nhưng không “đúng việc”. Ví dụ, dầm phụ dùng U cán nóng đặt ngoài trời biển cần xét thêm chống ăn mòn và giải pháp bề mặt. Hoặc xà gồ mái dùng C tạo hình cần tra đúng bảng của nhà sản xuất, không lấy bảng U cán nóng để thay thế.
Một kinh nghiệm hữu ích là luôn yêu cầu nhà cung cấp gửi trước ảnh tem bó, bảng kê quy cách và mẫu chứng chỉ vật liệu. Chỉ cần đối chiếu sớm ba đầu việc này, đội mua hàng thường tránh được phần lớn lỗi giao sai mác, sai chiều dài hoặc sai nhóm tiết diện.
Bài viết này giúp bạn dùng bảng quy cách thép hình theo đúng thứ tự kỹ thuật: đọc đúng tiết diện, đối chiếu đúng mác thép, tính đúng kg/m và kiểm tra đúng chứng từ trước khi đặt hàng để giảm sai số, giảm phát sinh và bám sát yêu cầu thiết kế.
